Kaarten maken van de oorlog in Oekraïne

Op 24 februari begon de Russisch-Oekraïense oorlog. Een afschuwelijk conflict. Vanaf die dag veranderde de journalistiek. Journalisten staan op scherp om al het nieuws over de oorlog te verslaan. Binnen het journalistieke landschap werd het maken van kaarten belangrijker, want hoeveel mensen weten precies waar Oekraïne ligt? En welke grote steden worden aangevallen?

DataBewijst, een Nederlands datajournalistiek bedrijf, maakt met de Mapcreator-tool kaarten voor het online platform Reuters Connect. Reuters Connect is te omschrijven als een grote database met foto’s, video’s en meer, die elke minuut van de dag wordt aangevuld. De kaarten die met de Mapcreator-tool worden gemaakt, verschijnen op Reuters Connect zodat media ze direct kunnen gebruiken. Voor de oorlog gingen de kaarten vooral over natuurrampen of grote ongelukken. Maar toen Rusland Oekraïne op 24 februari aanviel, veranderde dat. DataBewijst richtte zich vanaf dat moment op kaarten die de situatie in Oekraïne laten zien.

Het begin van het conflict

Een van de eerste kaarten ging over de Nord Stream 2-gaspijpleiding. Dit miljardenproject loopt van Rusland via de Oostzee naar Duitsland. Op de eerste dag van de invasie besloot Duitsland de voltooiing van Nord Stream 2 stop te zetten. Een perfect moment om een kaart van de pijpleiding te maken. En met succes: na veel downloads werd deze kaart die week de meest gedownloade kaart op Reuters Connect.

Na deze kaart maakte DataBewijst een kaart die laat zien waar de Russen Oekraïne binnenvielen. Dit beeld toont de ligging van Oekraïne, samen met de dreigingen in de omgeving. In deze graphic zijn drie fronten te zien: één aan de Belarussisch-Oekraïense grens, één op het Krim-schiereiland en een derde aan de Russisch-Oekraïense grens.

Van context naar specifiekere kaarten

De eerste kaarten waren bedoeld om context te geven bij de oorlog. Maar na de eerste dagen werd het wereldnieuws. Daardoor ontstond behoefte aan specifiekere kaarten. Een voorbeeld van die verschuiving naar meer ingezoomd nieuws was de aanval op de grootste kerncentrale van Europa.

Naarmate de kaarten meer de diepte ingingen, werd ook expertise in het checken van nieuws belangrijker: Open Source Intelligence (OSINT) moest worden ingezet. OSINT is het gebruik van data en online informatie die openbaar beschikbaar is. Deze expertise wordt vaak gebruikt om nieuws nauwkeuriger te duiden en echt nieuws van nepnieuws te onderscheiden.

Het team van DataBewijst maakte ook enkele kaarten met behulp van deze OSINT-vaardigheden. Eén kaart ging over het bombardement op het kinderziekenhuis. Het was niet duidelijk wat de exacte locatie in Marioepol was. Het team van DataBewijst gebruikte meerdere video’s om de precieze locatie van het ziekenhuis te achterhalen: factchecking. Beeld voor beeld, en met behulp van Yandex Maps, Google Maps en Google Earth, werd de locatie gevonden en de kaart gemaakt.

In maart trok een groot Russisch konvooi richting Kyiv. Dit was de zogenoemde “invasiemacht” die de hoofdstad van Oekraïne moest innemen. Het team van DataBewijst maakte een kaart van dit konvooi. Om de exacte locatie te bepalen, was het gebruik van OSINT nodig om satellietbeelden te vergelijken met verschillende locaties in de omgeving van Kyiv.

Wereldwijd overzicht met thematische kaarten

Om een wereldwijd beeld te schetsen, werden thematische kaarten gebruikt om uit te zoomen. Het meest in het oog sprongen de kaarten van de sancties die landen over de hele wereld aan Rusland oplegden. In deze kaarten ging veel onderzoek zitten.

Een van de recente thematische kaarten ging over president Zelenskyy. De kaart laat zien in welke landen en parlementen de president heeft gesproken. Zelenskyy maakt momenteel online een soort ‘wereldtour’ om over de schrijnende situatie in zijn land te spreken en wereldwijd steun te verzamelen.

De oorlog verdwijnt meer naar de achtergrond in het nieuws

Meer dan 100 dagen. Zo lang duurt de oorlog in Oekraïne al. Door Russische verliezen is de focus van de oorlog verschoven naar de Donbas-regio. Die regio was vanaf het begin al een reden voor de aanval op Oekraïne, vanwege de zelfverklaarde onafhankelijkheid van Loehansk en Donetsk. Dit conflict had ook een enorme impact op de wereldpolitiek en onderstreepte hoe belangrijk de Europese Unie en de NAVO zijn voor veiligheid. Zelfs Finland en Zweden, die tijdens de hele Koude Oorlog neutraal waren, hebben lidmaatschap van de NAVO aangevraagd.

Ook Europees lidmaatschap werd door deze oorlog een heet hangijzer, waarbij Ursula von der Leyen aandrong op de kandidaat-status van Oekraïne voor de Europese Unie. Toch zijn een aantal landen het niet eens met deze versnelde procedure, zoals Nederland, Duitsland en Frankrijk.

Conflict verschuift naar de Donbas-regio

De oorlog in Oekraïne is door Russische verliezen verschoven naar de Donbas-regio. Een van de doelen van Rusland is nu om via de Donbas-regio een landcorridor van de Krim naar Rusland te creëren. Deze regio ligt in het oosten van Oekraïne, aan de grens met Rusland. DataBewijst maakte een kaart van de mogelijkheid van nieuwe schijnreferenda over onafhankelijkheid in de oblasten Zaporizja en Cherson.

Om duidelijk te maken waar de Donbas-regio precies ligt, maakte DataBewijst de volgende kaart met de Mapcreator-tool:

De belangrijkste plekken waar de gevechten het hevigst zijn, zijn de Azov-fabriek in Marioepol (deze locatie is inmiddels ingenomen door Rusland) en Sievierodonetsk (waar Rusland langzaam terrein wint). Voor beide plekken maakte DataBewijst kaarten met de Mapcreator-tool.

En:

Deze periode is voor iedereen zwaar, en zeker voor de Oekraïners. Journalisten hebben de belangrijke taak om de wereld een zo accuraat mogelijk beeld te geven van de situatie in Oekraïne. Het maken van kaarten is daarin belangrijk journalistiek werk, omdat deze kaarten het nieuws echt zichtbaar maken. DataBewijst werkt sinds het begin van de oorlog dagelijks met de Mapcreator-tool om zoveel mogelijk te visualiseren. De kaarten hierboven zijn enkele voorbeelden van kaarten die op Reuters Connect worden getoond.

Ben je geïnteresseerd in deze tool voor je bedrijf? Klik hier om meer te ontdekken en je eerste kaart te maken!